Ölçüm Nedir?

Bir büyüklüğün miktarının belirlenmiş bir birim cinsinden hesaplanmasıdır.

Ayar Nedir?

Ölçü aletine teknik bir müdahale söz konusudur, cihazın gerçek değerden yapmış olduğu sapmayı minimumda gösterebilmesi için yapılan işlemdir

Ölçü aletleri hangi kapsamda değerlendirilir ve hangi kanun çerçevesinde değerlendirilir ?

Yasal metroloji kapsamındaki ölçü ve ölçü aletleri ile ilgili işlemler, 3516 sayılı “Ölçüler ve Ayar Kanunu” ile 4703 sayılı “Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanun” hükümleri çerçevesinde Sanayi Bakanlığınca yürütülmektedir. Söz konusu mevzuat kapsamındaki ölçü ve ölçü aletlerinin ilgili teknik düzenlemesine uygun olarak piyasaya arzı, kullanıma sunulması ve muayenelerine ilişkin işlemler yürütülmektedir.

3516 sayılı kanun kapsamında hangi ölçü aletleri bulunmaktadır ?

3516 sayılı Ölçüler veAyar Kanunu; Uzunluk, alan, hacim, ağırlık ölçüleri, areometreler, hububat muayene aletleri, elektrik, su, havagazı, doğalgaz, akaryakıt sayaçları, taksimetreler, nakli metreler, akım ve gerilim ölçü transformatörleri ile demiryolu yük ve sarnıçlı vagonları, basınç, yoğunluk, hız, zaman, sıcaklık ve ısı ölçüm aletleri, alkolmetre ve alkol hidrometreleri, alkol tabloları, tartı aletleri, hazır ambalajlama işlemleri, hububat muayene aletleri, sıkıştırılmış ve sıvılaştırılmış gaz sayaçları ile sıvıların veya gazların kütlesel ölçümünü yapan sistemler, su haricindeki sıvıların ölçüm sistemleri, trafikte hız ölçümünde kullanılan aletler, taşıtlarda kullanılan hız ölçerler ve hız sınırlayıcıları, takograf cihazları, motorlu taşıt lastiklerinin hava basıncı ölçümünde kullanılan cihazlar, sağlık, güvenlik ve çevrenin korunması hizmetlerinde kullanılan ölçüm cihazları, gemi tankları, ölçü şişeleri ile ölçü olarak kullanılan ecza kaplarını kapsar.

3516 sayılı kanunda hangi tanımlar sıklıkla kullanılmaktadır ve ne anlama gelmektedir ?

Damga: Muayene sonunda uygun olduğu anlaşılan ölçü ve ölçü aletlerinin üzerine konulan umumi ayar işaretini,

Piyasaya arz: Ürünün, tedarik veya kullanım amacıyla bedelli veya bedelsiz olarak piyasada yer alması için yapılan faaliyeti,

Uygunluk değerlendirmesi: Ürünün, ilgili teknik düzenlemeye uygunluğunun test edilmesi, muayene edilmesi ve/veya belgelendirilmesine ilişkin her türlü faaliyeti,

Uygunluk değerlendirme kuruluşu: Ürünün, ilgili teknik düzenlemeye uygunluğunun test edilmesi, muayene edilmesi ve/veya belgelendirilmesine ilişkin faaliyette bulunan özel veya kamu kuruluşunu, Onaylanmış kuruluş: Test, muayene ve/veya belgelendirme kuruluşları arasından, bir veya birden fazla teknik düzenleme çerçevesinde uygunluk değerlendirme faaliyetinde bulunmak üzere, yetkili kuruluş tarafından belirlenerek, 4703 sayılı Kanun ve ilgili teknik düzenlemede belirtilen esaslar çerçevesinde yetkilendirilen özel veya kamu kuruluşunu.

Uygunluk işareti: Bir ürünün, ilgili teknik düzenlemede yer alan gereklere uygun olduğunu ve ilgili tüm uygunluk değerlendirmesi işlemlerine tâbi tutulduğunu gösteren işareti,

Piyasa gözetimi ve denetimi: Yetkili kuruluşlar tarafından, ürünün piyasaya arzı veya dağıtımı aşamasında veya ürün piyasada iken ilgili teknik düzenlemeye uygun olarak üretilip üretilmediğinin, güvenli olup olmadığının denetlenmesi veya denetlettirilmesini,

Tip onayı: Bir ölçü aletinin, ilgili yönetmelik hükümlerine göre üretildiğinin test edilmesi, muayene edilmesi veya belgelendirilmesine ilişkin her türlü işlemi,

“CE” uygunluk işareti: Üreticinin, ilgili teknik düzenleme/düzenlemelerden kaynaklanan bütün yükümlülüklerini yerine getirdiğini ve ürünün ilgili tüm uygunluk değerlendirme işlemlerine tabi tutulduğunu gösteren işareti,

Ölçü ve ölçü aletleri muayene işlemleri nasıl gerçekleştirilir?

a) Piyasaya arz edilmeden önceki muayene işlemleri

Tip onay işlemleri onaylanmış kuruluşlar tarafından yürütülen ölçü ve ölçü aletlerinin piyasaya arzından önceki muayene işlemleri, onaylanmış kuruluşlar veya onaylanmış kuruluşlarca yetkilendirilen imalatçılar tarafından yapılmaktadır. Bunların dışındaki ölçü ve ölçü aletlerinin piyasaya arzından önceki muayene işlemleri ise, söz konusu ölçü aletlerinin tip onayını veren kuruluşlar veya Bakanlığımızdan özel damga yetkisi almış imalatçılar tarafından yürütülmektedir.

b) Piyasaya arz edildikten sonraki muayene işlemleri

Piyasaya arz edilen ve/veya kullanıma sunulan ölçü ve ölçü aletlerinin muayene işlemleri, 24 Temmuz 1994 tarihli ve 22000 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ölçü ve Ölçü Aletleri Muayene Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde Sanayi ve Ticaret İl Müdürlükleri ile Grup Merkezi Belediye Ölçüler ve Ayar Memurlukları tarafından yapılmaktadır.

Ölçü ve ölçü aletleri aşağıdaki muayenelere tâbi tutulurlar;

İlk muayene, Periyodik muayene, Ani muayene, Şikâyet muayenesi, Stok muayenesi.

a) İlk muayene: Yeni yapılan veya parçaların birleştirilmesi suretiyle meydana getirilen ölçü ve ölçü aletlerinin satışa veya kullanılmaya başlanmalarından önce veya ithal edilen ölçü ve ölçü aletlerinin yurda sokulmaları sırasında veya periyodik, ani, şikayet ve stok muayeneleri sonunda damgaları iptal olunan ölçü ve ölçü aletlerinin tamir ve ayarlanmalarından sonra veya ayarları bağlı bulundukları yere göre ayarlanmış olan ölçü ve ölçü aletlerinin ise her yer değiştirmeleri halinde uygulanan muayenedir.

b) Periyodik muayene: Belli sürelerde olmak üzere, 3516 sayılı Kanun kapsamına giren ölçü ve ölçü aletleri için yapılan genel muayenedir

c) Ani muayene: Bakanlık merkez ve taşra ölçüler ve ayar kuruluşları memurlarının görecekleri lüzum veya ihbar üzerine, ölçü ve ölçü aletlerinin bulundukları yerlerde habersizce yapılan muayenedir.

d) Şikâyet muayenesi: Bir ölçü ve ölçü aletinin doğru çalışıp çalışmadığını tespit etmek üzere, ölçü ve ölçü aleti sahibi veya diğer bir kimsenin yazılı müracaatı üzerine yapılan muayenedir.

e) Stok muayenesi: İlk muayene damgasını taşıdıkları halde satılmayıp depo, atölye, imal veya satış yerlerinden yahut henüz kullanılmasına ihtiyaç duyulmayarak stok halinde bulundurulan ölçü ve ölçü aletlerinin periyodik muayene süreleri içinde tekrar tâbi tutuldukları bir muayene şeklidir.

Ölçü ve ölçü aletlerinin muayene süreleri nasıldır, ücretler nasıl belirlenir ve muayene için nereye başvurmak gerekir ?

Hassas kütle ölçüleri, 5 kg' dan yukarı kütle ölçüleri, hassas mekanik tartı aletleri, okuma, çıktı verebilme veya başka elektronik cihazlarla bağımlı çalışabilme özelliğine sahip elektronik tartı aletleri, maksimum kapasitesi 2000 kg'dan fazla olan tartı aletleri, hububat muayene aletleri, demir yolu yük ve sarnıçlı vagonları, taksimetre, naklimetre, akaryakıt ölçek ve sayaçları ile likit petrol gazı (LPG) sayaçlarının periyodik muayenelerinin iki yılda bir;

Elektrik, su ve gaz sayaçlarının periyodik muayenelerinin on yılda bir yaptırılması zorunlu olup, bu muayenelerin yaptırılması için Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüklerine müracaat edilmesi gerekmektedir.

Uzunluk ölçüleri (tek parçalı ağaç metreler), akıcı maddeler için hacim ölçüleri, kuru taneli maddeler için hacim ölçüleri, 5 kg' a kadar (5 kg dahil) hassas olmayan kütle ölçüleri, yay ve elektronik tertibatı bulunmayan maksimum kapasitesi 2000 kg'a kadar (2000 kg dahil) mekanik tartı aletlerinden;

1 ) Masa terazileri, 2 ) Asma teraziler, 3 ) Tek kollu kantarlar, 4 ) İbreli teraziler,

maksimum kapasitesi 2000 kg' a kadar (2000 kg dahil) elektronik tartı aletlerinin periyodik muayene süreleri de iki yıl olup, bu muayenelerin yaptırılması için Grup Merkezi Belediye Ölçüler ve Ayar Memurluklarına müracaat edilmesi gerekir.

Ölçü ve ölçü aletlerinin periyodik muayene süreleri, damgalandıkları yıldan başlanarak hesaplanır. Ölçü ve ölçü aletlerinden alınacak muayene ve damgalama ücretleri her yıl Bakanlığımız tarafından belirlenerek Resmi Gazetede yayımlanmaktadır. Ölçü ve ölçü aletlerinin muayeneleri ve muayenelerde kullanılan etalonların kalibrasyonunun yapılabilmesi için bölgesel esasa dayalı olarak hizmet vermek üzere 10 ilde bölge laboratuvarları kurulmuştur ( Ankara, İstanbul, İzmir, Konya, Samsun, Gaziantep, Malatya, Diyarbakır, Erzurum, Adana) . Ayrıca, bu illere yüksek kapasiteli tartı aletlerinin kontrolünde kullanılmak amacıyla gerekli kütle etalonları ile teçhiz edilmiş vinç donanımlı kamyonlar hizmete sunulmuştur.

"Her türlü ölçüm aleti ile alakalı yasal mevzuatlara aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz."

http://www.sanayi.gov.tr/Mevzuat.aspx?lng=tr